Bilgi merkezi
Doğru bilinen yanlışlar
Bağımlılık hakkındaki yanlış inanışlar hem yardım aramayı geciktirir hem de damgalanmayı artırır. En yaygın olanları ve bilimsel gerçekleri derledik.
Bağımlılık üzerine genel yanlışlar
YANLIŞBağımlılık bir irade zayıflığıdır.
DOĞRUBağımlılık, beynin ödül ve karar verme sistemlerini etkileyen tıbbi bir hastalıktır. İrade önemlidir ama tek başına yeterli değildir; tedavi ve destek gerekir.
YANLIŞDibe vurmadan iyileşemez.
DOĞRUTedaviye ne kadar erken başlanırsa sonuç o kadar iyi olur. Dibe vurmayı beklemek, telafisi zor kayıplara yol açabilir.
YANLIŞKişi istemiyorsa tedavinin anlamı yok.
DOĞRUMotivasyon tedavi sırasında da gelişir. Aile desteği, motivasyonel görüşme gibi yöntemlerle isteksiz başlayan pek çok kişi iyileşir.
YANLIŞNüks, tedavinin başarısız olduğunu gösterir.
DOĞRUNüks, diğer kronik hastalıklarda olduğu gibi iyileşme sürecinde görülebilir. Planın güncellenmesi gerektiğini gösterir, umutsuzluk değil.
YANLIŞBir kez bağımlı olan asla iyileşmez.
DOĞRUMilyonlarca insan bağımlılıktan iyileşmiş ve sağlıklı, üretken bir yaşam sürmektedir.
YANLIŞYalnızca "kötü" çevrelerden gelenler bağımlı olur.
DOĞRUBağımlılık; yaş, eğitim, gelir ve aile yapısı ayırt etmeden herkesi etkileyebilir.
YANLIŞMadde konuşmak çocukları meraklandırır.
DOĞRUYaşa uygun, dürüst ve açık konuşmalar çocukları korur. Bilgiyi aileden alamayan çocuk, onu çevresinden ve internetten yanlış öğrenir.
YANLIŞTedavi için hastaneye başvurmak sicile işler, başı belaya girer.
DOĞRUSağlık çalışanları hasta mahremiyetine uymakla yükümlüdür. Tedavi başvurusu en güvenli ve en doğru adımdır.
AlkolRehbere git →
YANLIŞSadece her gün içenler alkol bağımlısıdır.
DOĞRUHafta sonu aşırı içme (tek seferde çok içme) de bağımlılık belirtisi olabilir. Önemli olan sıklıktan çok kontrol kaybı ve zarardır.
YANLIŞBira ya da şarap sert içki kadar zararlı değildir.
DOĞRUBir kutu bira, bir kadeh şarap ve bir tek rakı yaklaşık aynı miktarda saf alkol içerir. Zarar içeceğin türüne değil, toplam alkole bağlıdır.
YANLIŞKahve, soğuk duş ya da kusmak ayıltır.
DOĞRUKaraciğer alkolü saatte yaklaşık bir standart içki hızında işler; bunu hızlandıran bir yöntem yoktur. Kahve yalnızca "uyanık sarhoş" yapar ve risk algısını düşürür.
YANLIŞAlkol uykuya yardımcı olur.
DOĞRUAlkol uykuya dalmayı kolaylaştırsa da uyku kalitesini bozar, gece uyanmalarına ve sabah yorgunluğuna yol açar.
YANLIŞİradesi güçlü olan bırakır.
DOĞRUBağımlılık beyin işlevlerini değiştiren bir durumdur. Bırakmak irade kadar doğru tedavi ve destek gerektirir.
Sigara & VapeRehbere git →
YANLIŞElektronik sigara zararsızdır, sadece su buharıdır.
DOĞRUVape aerosolü nikotin, ağır metaller ve akciğere zarar veren kimyasallar içerir. Özellikle gençlerde hızla güçlü bir nikotin bağımlılığı yaratır.
YANLIŞNargile sigaradan daha az zararlıdır, su süzer.
DOĞRUSu, zararlı maddelerin çoğunu süzmez. Bir nargile oturumu uzun sürdüğü için çok miktarda duman, katran ve karbonmonoksit solunur.
YANLIŞAz içmek (günde birkaç tane) sorun değildir.
DOĞRUGünde bir sigara bile kalp hastalığı riskini belirgin artırır. Güvenli bir sigara sayısı yoktur.
YANLIŞBırakırsam kesin kilo alırım.
DOĞRUBazı kişiler birkaç kilo alabilir; ancak bu, sağlık kazanımlarının yanında çok küçük bir risktir ve beslenme ile hareketle kontrol edilebilir.
YANLIŞYıllardır içiyorum, bırakmanın artık faydası yok.
DOĞRUBıraktıktan 20 dakika sonra nabız, 1 yıl sonra kalp krizi riski, 10 yıl sonra akciğer kanseri riski belirgin azalır. Her yaşta faydası vardır.
EsrarRehbere git →
YANLIŞEsrar doğaldır, bu yüzden zararsızdır.
DOĞRUDoğal olmak zararsız olmak demek değildir. Esrar bağımlılık yapar ve özellikle gençlerde psikoz, depresyon ve öğrenme sorunları riskini artırır.
YANLIŞEsrar bağımlılık yapmaz.
DOĞRUDüzenli kullananların önemli bir kısmında bağımlılık gelişir; yoksunluk belirtileri bilimsel olarak tanımlanmıştır.
YANLIŞTıbbi kullanıldığı için güvenlidir.
DOĞRUBazı kannabinoid ilaçlar sınırlı tıbbi durumlarda, hekim kontrolünde kullanılır. Bu, sokaktaki esrarın güvenli olduğu anlamına gelmez.
YANLIŞEsrar kaygıyı tedavi eder.
DOĞRUKısa süre rahatlatabilir, ancak düzenli kullanım kaygı ve panik ataklarını artırabilir.
BonzaiRehbere git →
YANLIŞBonzai bitkiseldir, esrar gibidir.
DOĞRUBitki parçaları yalnızca taşıyıcıdır; etkiyi laboratuvar kimyasalları yapar. Esrardan çok daha güçlü ve öngörülemezdir.
YANLIŞBir kere denemekten bir şey olmaz.
DOĞRUİçeriği bilinmediği için tek bir kullanım bile nöbet, kalp krizi ya da ölümle sonuçlanabilir.
YANLIŞTestlerde çıkmaz, bu yüzden güvenlidir.
DOĞRURutin testlerde görünmemesi zararsız olduğu anlamına gelmez; aksine içeriğin sürekli değiştiğini gösterir.
MetamfetaminRehbere git →
YANLIŞMetamfetamin performansı artırır, ders çalışmaya yardım eder.
DOĞRUKısa süreli uyanıklık yaratır ama kısa sürede dikkat, bellek ve karar verme becerilerini ciddi şekilde bozar.
YANLIŞAra sıra kullanmak bağımlılık yapmaz.
DOĞRUMetamfetamin, en hızlı bağımlılık yapan maddelerden biridir. "Ara sıra" kullanım çok kısa sürede düzenli kullanıma dönüşebilir.
YANLIŞBeyindeki hasar kalıcıdır, iyileşme olmaz.
DOĞRUBırakmayla birlikte beyin işlevleri aylar içinde belirgin şekilde toparlanır. İyileşme mümkündür.
KokainRehbere git →
YANLIŞKokain "kontrollü" kullanılabilir.
DOĞRUKokainin kısa etkisi tekrar kullanma isteğini güçlendirir; kontrol hızla kaybedilir.
YANLIŞGençsen kalbine bir şey olmaz.
DOĞRUKokain genç ve sağlıklı kişilerde de kalp krizine ve ani ölüme yol açabilir.
Ecstasy & HapRehbere git →
YANLIŞEcstasy "mutluluk hapı"dır, zararsızdır.
DOĞRUHapların içeriği belirsizdir; aşırı ısınma, organ yetmezliği ve ölüm riski vardır. Düzenli kullanım depresyona yol açar.
YANLIŞBol su içmek korur.
DOĞRUAşırı su içmek de tehlikelidir ve kanda sodyumun düşmesine yol açabilir.
Eroin & OpioidRehbere git →
YANLIŞİdame ilaç tedavisi bağımlılığı başka bir maddeye kaydırmaktır.
DOĞRUHekim kontrolündeki idame tedavileri, bilimsel olarak ölüm, suç ve bulaşıcı hastalık riskini azaltır, kişinin işine ve ailesine dönmesini sağlar.
YANLIŞEroin bağımlılığı tedavi edilemez.
DOĞRUOpioid bağımlılığı kronik ama tedavi edilebilir bir hastalıktır. Uygun tedaviyle pek çok kişi uzun yıllar sağlıklı yaşar.
YANLIŞReçeteli ağrı kesiciler bağımlılık yapmaz.
DOĞRUTramadol, kodein ve diğer opioid ağrı kesiciler, önerilenden uzun ya da fazla kullanıldığında bağımlılık yapabilir.
Reçeteli İlaçRehbere git →
YANLIŞHekim yazdıysa bağımlılık yapmaz.
DOĞRUDoğru kullanıldığında güvenli olan ilaçlar, önerilenden uzun ya da fazla kullanıldığında bağımlılık yapabilir.
YANLIŞUyku ilacı olmadan asla uyuyamam.
DOĞRUUyku için bilişsel davranışçı terapi, uzun vadede ilaçlardan daha etkilidir ve kalıcı sonuç verir.
Uçucu MaddeRehbere git →
YANLIŞEv ürünleri olduğu için tehlikeli değildir.
DOĞRUUçucu maddeler tek kullanımda bile ölümcül olabilir ve kalıcı beyin hasarı yapar.
Kumar & BahisRehbere git →
YANLIŞSistemim var, bu işin taktiğini biliyorum.
DOĞRUKumar oyunları uzun vadede her zaman oynatanın kazanacağı şekilde tasarlanmıştır. Taktik ya da sistem bu matematiği değiştirmez.
YANLIŞÇok kaybettim, artık kazanma sırası bende.
DOĞRUHer oyun bağımsızdır. Geçmiş kayıplar, gelecekte kazanma olasılığını artırmaz (kumarbaz yanılgısı).
YANLIŞKumar bağımlılığı irade zayıflığıdır.
DOĞRUKumar oynama bozukluğu tıbbi bir hastalıktır ve beynin ödül sistemini değiştirir. Tedaviyle iyileşir.
OyunRehbere git →
YANLIŞÇok oynayan her çocuk bağımlıdır.
DOĞRUÖnemli olan süre değil, oyunun hayatın diğer alanlarına zarar verip vermediğidir.
YANLIŞCihazı elinden almak sorunu çözer.
DOĞRUAni ve tek taraflı yasaklar çoğu zaman öfke ve gizli kullanımla sonuçlanır. Birlikte belirlenen kurallar daha etkilidir.
Sosyal MedyaRehbere git →
YANLIŞHerkes böyle kullanıyor, bu normal.
DOĞRUYaygın olması zararsız olduğu anlamına gelmez. Önemli olan, kullanımın yaşamınıza etkisidir.
AlışverişRehbere git →
YANLIŞSadece savurganlıktır.
DOĞRUKompulsif satın alma çoğu zaman duygusal bir sıkıntıyla baş etme yoludur ve tedavi edilebilir.
PornografiRehbere git →
YANLIŞBu sadece bir irade meselesidir.
DOĞRUKompulsif davranışlar beynin ödül sistemiyle ilişkilidir ve profesyonel destekle değiştirilebilir.