Dijital Oyun Bağımlılığı nedir?
Oyun oynama bozukluğu, Dünya Sağlık Örgütü'nün hastalık sınıflamasında (ICD-11) yer alan bir durumdur. Oyun üzerinde kontrol kaybı, oyunun diğer ilgi ve sorumlulukların önüne geçmesi ve olumsuz sonuçlara rağmen devam edilmesiyle tanımlanır.
Oyun oynamak tek başına sorun değildir. Belirleyici olan süre değil; oyunun uyku, okul, iş, aile ve arkadaşlık ilişkilerine zarar vermesidir.
Oyun içi satın alımlar, ganimet kutuları (loot box) ve bahis benzeri mekanikler, oyunu kumara yaklaştırır ve riski artırır.
Belirtiler
Kişinin kendisinde
- Oynamadığı zamanlarda da sürekli oyunu düşünmek
- Oyun engellendiğinde sinirlilik, öfke ya da mutsuzluk
- Oyun süresini kontrol edememek
- Önceki hobi ve arkadaşlıklardan uzaklaşmak
- Sorunlara rağmen oynamaya devam etmek
- Oyun süresi konusunda yalan söylemek
- Kötü duygulardan kaçmak için oynamak
- Okul, iş ya da ilişkileri oyun yüzünden riske atmak
Dışarıdan fark edilebilenler
- Gece geç saatlere kadar oynama, sabah uyanamama
- Öğün atlama, odadan çıkmama
- Oyun kapatılmak istendiğinde öfke patlamaları
- Açıklanamayan oyun içi harcamalar
- Okul notlarında düşüş, devamsızlık
Tek bir belirti bağımlılık anlamına gelmez. Birden fazla belirti bir arada ve uzun süredir varsa bir uzmana danışmak iyi olur.
Etkileri
Beden
- Uyku bozukluğu
- Hareketsizlik ve kilo sorunları
- Göz yorgunluğu, boyun ve bilek ağrıları
Ruh sağlığı
- Depresyon ve kaygı
- Sosyal kaygı ve yalnızlık
- Dikkat sorunları
Okul ve aile
- Akademik başarısızlık
- Aile içi çatışmalar
- Gerçek hayattaki arkadaşlıkların azalması
Bırakma yolunda adımlar
- 1
Oyun takvimi oluştur
Tamamen yasaklamak yerine belirli gün ve saatlerde, sınırlı süre oynamayı planla.
- 2
Ekransız saatler belirle
Yemek, ödev ve yatmadan önceki bir saat ekransız olsun.
- 3
Alternatifler bul
Spor, müzik, sanat ya da gerçek hayatta arkadaşlarla buluşma gibi tatmin edici etkinlikler ekle.
- 4
Cihazları yatak odasından çıkar
Uyku düzeni, oyun kontrolünün temelidir.
Tedavi seçenekleri
- Bilişsel davranışçı terapi.
- Aile terapisi ve ebeveyn danışmanlığı.
- Eşlik eden dikkat eksikliği, depresyon ya da sosyal kaygının tedavisi.
- Çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi.
Aileler ve yakınlar için
- Kuralları birlikte, sakin bir zamanda belirleyin ve yazılı hâle getirin.
- Oyunu bir anda ve zorla kesmek yerine önceden uyarı verin: "10 dakika sonra kapatıyoruz."
- Çocuğunuzun oynadığı oyunları tanıyın, ara sıra birlikte oynayın.
- Ebeveyn denetimi ayarlarını kullanın; ancak denetimin iletişimin yerini almadığını unutmayın.
- Siz de ekran kullanımınızda örnek olun.
Yanlış bilinenler
YANLIŞÇok oynayan her çocuk bağımlıdır.
DOĞRUÖnemli olan süre değil, oyunun hayatın diğer alanlarına zarar verip vermediğidir.
YANLIŞCihazı elinden almak sorunu çözer.
DOĞRUAni ve tek taraflı yasaklar çoğu zaman öfke ve gizli kullanımla sonuçlanır. Birlikte belirlenen kurallar daha etkilidir.
Sık sorulan sorular
Oyun bağımlılığı için nereye başvurabilirim?
Çocuk ve ergen psikiyatrisi poliklinikleri, ÇEMATEM'ler ve YEDAM 115 teknoloji bağımlılığı konusunda destek sunar.