Önemli tıbbi uyarı
Opioid aşırı dozu belirtileri: uyandırılamama, çok yavaş ya da hırıltılı nefes, mavi-mor dudaklar, iğne ucu göz bebekleri. Hemen 112'yi arayın, kişiyi yan yatırın ve nefesini izleyin. Opioid yoksunluğu çok sıkıntılıdır; güvenli bırakma ve ilaç tedavisi için AMATEM'e başvurun.
Eroin ve Opioid Bağımlılığı nedir?
Opioidler, haşhaş bitkisinden elde edilen ya da laboratuvarda üretilen; ağrıyı kesen ve yoğun bir haz duygusu yaratan maddelerdir. Eroin, morfin, kodein, tramadol, oksikodon ve fentanil bu gruptadır.
Opioidler çok hızlı tolerans ve fiziksel bağımlılık oluşturur. Kişi bir süre sonra haz için değil, yoksunluğun acısından kurtulmak için kullanmaya başlar.
En büyük tehlike aşırı dozdur: opioidler solunumu baskılar. Bir süre bırakıp yeniden kullanmaya başlayanlarda (örneğin tedavi ya da cezaevi sonrası) tolerans düştüğü için aşırı doz riski çok yüksektir.
Belirtiler
Kişinin kendisinde
- Kullanım miktarının ve sıklığının giderek artması
- Kullanmadığında ağır yoksunluk (kemik ağrısı, ishal, burun akıntısı, esneme, tüylerin diken diken olması)
- Maddeyi bulmak için hayatın etrafında dönmesi
- Reçeteyle verilen ağrı kesiciyi önerilenden fazla, sık ya da farklı yoldan kullanmak
- Birden fazla hekimden reçete almaya çalışmak
Dışarıdan fark edilebilenler
- Göz bebeklerinin iğne ucu gibi küçülmesi
- Uyuklama, konuşurken dalıp gitme, ağır ve yavaş konuşma
- Kollarda iğne izleri, sıcak havada uzun kollu giysi
- Yanık folyo parçaları, kesik pipetler, kaşık, enjektör, kemer ya da lastik
- Para ve eşyaların kaybolması, borçlanma
- Kabızlık, kilo kaybı, kişisel bakımın bozulması
Tek bir belirti bağımlılık anlamına gelmez. Birden fazla belirti bir arada ve uzun süredir varsa bir uzmana danışmak iyi olur.
Etkileri
Acil riskler
- Aşırı doz: solunumun durması, bilinç kaybı, ölüm
- Başka maddelerle (alkol, benzodiazepin, pregabalin) birlikte kullanımda aşırı doz riskinde çok büyük artış
Beden
- Ortak enjektörle HIV, hepatit B ve C bulaşı
- Damar ve cilt enfeksiyonları, kalp kapak enfeksiyonu
- Hormonal bozukluklar, kabızlık, diş sorunları
Ruh sağlığı ve sosyal yaşam
- Depresyon ve intihar riski
- İş, aile ve sosyal çevre kaybı
- Hukuki sorunlar ve suça sürüklenme
Yoksunluk belirtileri
Kısa etkili opioidlerde son kullanımdan 8–24 saat sonra başlar, 2–3. günde zirve yapar, 5–10 günde azalır. Hayatı tehdit etmesi nadirdir ama çok zorlayıcıdır; ilaç desteğiyle büyük ölçüde hafifletilir.
Bırakma yolunda adımlar
- 1
AMATEM'e başvur
Opioid bağımlılığında en etkili yol ilaç destekli tedavidir. Kendi başına yapılan bırakma denemelerinde nüks ve aşırı doz riski yüksektir.
- 2
İdame tedavisini öğren
Hekim kontrolünde verilen idame ilaçları, isteği ve yoksunluğu azaltır, hayatın yeniden düzene girmesini sağlar.
- 3
Toleransına dikkat et
Bir süre kullanmadıktan sonra eski dozu almak ölümcül olabilir. Nüks olursa asla yalnız kullanma ve hemen destek iste.
- 4
Sağlık kontrollerini yaptır
Hepatit ve HIV testleri, aşılar ve diş bakımı iyileşmenin parçasıdır.
Tedavi seçenekleri
- İlaç destekli tedavi (hekim kontrolünde idame tedavisi): opioid bağımlılığında ölüm riskini ve nüksü en çok azaltan yaklaşımdır.
- Yatarak ya da ayaktan arınma tedavisi.
- Psikoterapi, nüks önleme ve sosyal destek programları.
- Enfeksiyon hastalıklarının taranması ve tedavisi.
Aileler ve yakınlar için
- Aşırı doz belirtilerini öğrenin ve 112'yi aramaktan çekinmeyin.
- Tedavi sonrası ilk haftalar aşırı doz açısından en riskli dönemdir; bu dönemde yakın olun.
- Para vermek çoğu zaman maddeye dönüşür. İhtiyacı varsa (yemek, ulaşım) doğrudan karşılayın.
- İdame ilaç tedavisini "bir bağımlılığı başkasıyla değiştirmek" olarak görmeyin; hayat kurtaran, kanıta dayalı bir tedavidir.
- Kendi duygusal yükünüz için Nar-Anon gibi aile gruplarına ve danışmanlığa başvurun.
Yanlış bilinenler
YANLIŞİdame ilaç tedavisi bağımlılığı başka bir maddeye kaydırmaktır.
DOĞRUHekim kontrolündeki idame tedavileri, bilimsel olarak ölüm, suç ve bulaşıcı hastalık riskini azaltır, kişinin işine ve ailesine dönmesini sağlar.
YANLIŞEroin bağımlılığı tedavi edilemez.
DOĞRUOpioid bağımlılığı kronik ama tedavi edilebilir bir hastalıktır. Uygun tedaviyle pek çok kişi uzun yıllar sağlıklı yaşar.
YANLIŞReçeteli ağrı kesiciler bağımlılık yapmaz.
DOĞRUTramadol, kodein ve diğer opioid ağrı kesiciler, önerilenden uzun ya da fazla kullanıldığında bağımlılık yapabilir.
Sık sorulan sorular
Eroin bağımlılığı nasıl tedavi edilir?
AMATEM'lerde arınma, ilaç destekli idame tedavisi ve psikoterapi birlikte uygulanır. İlaç tedavisi hem yoksunluğu hem de yeniden kullanma isteğini azaltır.
Aşırı dozda ne yapılır?
Hemen 112'yi arayın. Kişiyi uyandırmaya çalışın, nefes alıyorsa yan yatırın; nefes almıyorsa 112'nin yönlendirmesiyle temel yaşam desteği uygulayın. Kişiyi yalnız bırakmayın.