Esrar (Kenevir) Bağımlılığı nedir?
Esrar, kenevir bitkisinden elde edilen ve etken maddesi THC olan bir maddedir. Günümüzde dolaşımdaki esrarın (özellikle "skunk" türlerinin) THC oranı geçmişe göre çok daha yüksektir; bu da bağımlılık ve ruhsal hastalık riskini artırır.
Esrarın "doğal" ve "bağımlılık yapmayan" bir madde olduğu inancı yaygın ama yanlıştır. Düzenli kullananların önemli bir kısmında bağımlılık gelişir; ergenlikte başlayanlarda bu risk daha yüksektir.
Ergenlik ve genç yetişkinlikte beyin gelişimi sürer. Bu dönemde esrar kullanımı dikkat, bellek ve motivasyonu olumsuz etkiler; psikoz ve şizofreni riskini artırabilir.
Belirtiler
Kişinin kendisinde
- Kullanmadan rahatlayamamak, uyuyamamak ya da sosyalleşememek
- Gün içinde kullanım sıklığının ve miktarının artması
- Bırakmayı deneyip başaramamak
- Okul, iş ve sorumluluklarda belirgin gerileme
- Kullanmadığında sinirlilik, uykusuzluk, iştahsızlık ve huzursuzluk
- Kullanıma bağlı kaygı, panik ya da şüphecilik yaşamasına rağmen devam etmek
Dışarıdan fark edilebilenler
- Kızarık gözler, göz damlası kullanımı
- Giysilerde ya da odada kendine özgü keskin koku, tütsü ile kapatma
- Sarma kağıdı, öğütücü (grinder), kesik pipetler, küçük poşetler
- Ani iştah artışı ("acıkma krizleri"), sonra uyuşukluk
- Motivasyon kaybı, derslerde düşüş, arkadaş çevresinin değişmesi
- Para ihtiyacının açıklanamayan biçimde artması
Tek bir belirti bağımlılık anlamına gelmez. Birden fazla belirti bir arada ve uzun süredir varsa bir uzmana danışmak iyi olur.
Etkileri
Ruh sağlığı
- Psikoz (gerçeklikten kopma, şüphecilik, sesler duyma) riskinde artış; yüksek THC'li ürünlerde daha belirgin
- Kaygı ve panik atakları
- Depresyon ve motivasyon kaybı
- Bellek, dikkat ve öğrenme sorunları
Beden
- Solunum yolu sorunları, öksürük, bronşit
- Kalp hızında artış
- Tekrarlayan şiddetli kusma atakları (kannabinoid hiperemezis sendromu)
- Tepki süresinin uzaması; trafik kazası riski
Sosyal yaşam
- Okul başarısında düşüş ve okul bırakma
- Aile içi çatışmalar
- Hukuki sorunlar (Türkiye'de bulundurmak ve kullanmak suçtur)
Yoksunluk belirtileri
Düzenli kullananlarda bıraktıktan 1–3 gün sonra başlar, ilk hafta yoğundur, 2–4 haftada belirgin azalır.
Bırakma yolunda adımlar
- 1
Neden bırakmak istediğini yaz
Sağlık, okul, aile, para, gelecek planları... Gerekçelerin zor anlarda pusulan olur.
- 2
Çevreni düzenle
Malzemeleri at, birlikte kullandığın kişilerle görüşmeye ara ver, satıcı numaralarını sil.
- 3
Uykuna yatırım yap
İlk haftalardaki uykusuzluk en sık nüks nedenidir. Ekranı erken kapat, kafeini azalt, akşam yürüyüşü yap.
- 4
Duygularını başka yollarla yönet
Esrar çoğu zaman kaygı ve sıkıntıdan kaçmak için kullanılır. Nefes egzersizleri, spor ve konuşmak gibi alternatifler geliştir.
- 5
Profesyonel destek al
ÇEMATEM (18 yaş altı) ya da AMATEM, psikiyatri poliklinikleri ve YEDAM bu süreçte yanında olur.
Tedavi seçenekleri
- Bilişsel davranışçı terapi ve motivasyonel görüşme: esrar bağımlılığında etkinliği en iyi gösterilmiş yöntemlerdir.
- Yoksunluk döneminde uyku ve kaygıya yönelik hekim desteği.
- Eşlik eden kaygı, depresyon, dikkat eksikliği ya da psikoz belirtilerinin değerlendirilmesi.
- Ergenlerde aile temelli tedaviler: ailenin sürece katılımı sonucu belirgin iyileştirir.
Aileler ve yakınlar için
- Bulduğunuz bir malzeme ya da şüpheniz varsa önce sakinleşin, sonra konuşun. Panik ve öfke konuşmayı kapatır.
- Sorgulamak yerine merak edin: "Son zamanlarda seni yoran bir şey var mı?"
- Kuralları ve sonuçları önceden, net ve tutarlı belirleyin.
- Gencin arkadaşları, okulu ve ilgi alanlarıyla ilişkinizi güçlendirin; yasakların yanında ona "evet" diyebileceği alanlar açın.
- Psikoz belirtileri (şüphecilik, garip konuşmalar, ses duyma) varsa vakit kaybetmeden bir psikiyatriste başvurun.
Yanlış bilinenler
YANLIŞEsrar doğaldır, bu yüzden zararsızdır.
DOĞRUDoğal olmak zararsız olmak demek değildir. Esrar bağımlılık yapar ve özellikle gençlerde psikoz, depresyon ve öğrenme sorunları riskini artırır.
YANLIŞEsrar bağımlılık yapmaz.
DOĞRUDüzenli kullananların önemli bir kısmında bağımlılık gelişir; yoksunluk belirtileri bilimsel olarak tanımlanmıştır.
YANLIŞTıbbi kullanıldığı için güvenlidir.
DOĞRUBazı kannabinoid ilaçlar sınırlı tıbbi durumlarda, hekim kontrolünde kullanılır. Bu, sokaktaki esrarın güvenli olduğu anlamına gelmez.
YANLIŞEsrar kaygıyı tedavi eder.
DOĞRUKısa süre rahatlatabilir, ancak düzenli kullanım kaygı ve panik ataklarını artırabilir.
Sık sorulan sorular
Esrar bağımlılığının tedavisi var mı?
Evet. Bilişsel davranışçı terapi, motivasyonel görüşme ve gerektiğinde ilaç desteğiyle tedavi edilir. 18 yaş altı için ÇEMATEM, yetişkinler için AMATEM ve psikiyatri poliklinikleri başvurulabilecek yerlerdir.
Esrar idrarda kaç gün kalır?
Tek seferlik kullanımda birkaç gün, düzenli ve yoğun kullanımda haftalarca saptanabilir. Ancak test sonucunu öğrenmek yerine kullanımın nedenini konuşmak çok daha yararlıdır.
Çocuğum esrar içiyor, polise mi gitmeliyim?
Önceliğiniz çocuğunuzun sağlığı ve sizinle iletişimidir. Tedavi başvurusu gizlilik içinde yürütülür. ALO 191 ve YEDAM 115, ailelere nasıl ilerleyecekleri konusunda yol gösterir.