Önemli tıbbi uyarı
Benzodiazepin ve pregabalin gibi ilaçları uzun süredir kullanıyorsanız birden bırakmayın. Ani bırakma nöbet ve ağır yoksunluğa yol açabilir. Dozu hekiminizle birlikte, yavaş yavaş azaltın.
Reçeteli İlaç Bağımlılığı nedir?
Bazı ilaçlar doğru endikasyonda ve hekim kontrolünde çok yararlıdır; ancak önerilenden uzun süre, yüksek dozda ya da farklı amaçla kullanıldığında bağımlılık yapabilir.
En sık sorun yaratanlar: benzodiazepinler (sakinleştirici ve uyku ilaçları), pregabalin ve gabapentin, bazı uyku ilaçları, opioid ağrı kesiciler ve dikkat eksikliğinde kullanılan uyarıcılar.
Reçeteli ilaç bağımlılığı çoğu zaman masum başlar: uyku ya da kaygı için yazılan bir ilaç zamanla vazgeçilmez olur. Kişi "ilaç kullanıyorum, uyuşturucu değil" diye düşündüğü için sorun geç fark edilir.
Belirtiler
Kişinin kendisinde
- İlacı önerilen dozdan fazla ya da daha sık almak
- İlaç bitmeden yenisini bulma kaygısı
- Birden fazla hekimden reçete almak
- İlaç olmadan uyuyamamak, sakinleşememek ya da günü geçirememek
- İlacı alkol ya da başka maddelerle birlikte kullanmak
- Doz atlandığında huzursuzluk, titreme, uykusuzluk
Dışarıdan fark edilebilenler
- Gündüz uyuklama, sarhoş gibi konuşma, dengesizlik
- Unutkanlık, dalgınlık
- Farklı eczanelerden ilaç alma, ilaç kutularını saklama
- Evdeki ilaçların hızla tükenmesi
Tek bir belirti bağımlılık anlamına gelmez. Birden fazla belirti bir arada ve uzun süredir varsa bir uzmana danışmak iyi olur.
Etkileri
Acil riskler
- Alkol ya da opioidlerle birlikte kullanımda solunum baskılanması ve ölüm
- Düşmeler ve kazalar, özellikle yaşlılarda
- Trafik kazaları
Uzun vadeli etkiler
- Bellek ve dikkat sorunları
- Duygusal küntleşme, depresyon
- Uyku kalitesinin bozulması
- Bırakmayı zorlaştıran fiziksel bağımlılık
Yoksunluk belirtileri
Doz azaltımı haftalar ya da aylar sürebilir. Yavaş ve planlı azaltım, belirtileri büyük ölçüde önler.
Bırakma yolunda adımlar
- 1
Hekiminle konuş
İlacı yazan hekime ya da bir psikiyatriste dürüstçe nasıl kullandığını anlat.
- 2
Planlı azaltım yap
Doz, hekim kontrolünde küçük adımlarla düşürülür. Acele etmek yoksunluğu ağırlaştırır.
- 3
Altta yatan sorunu tedavi et
Uykusuzluk ve kaygı için ilaç dışı yöntemler (BDT, uyku hijyeni, gevşeme) son derece etkilidir.
- 4
Alkolden uzak dur
Alkol ile birlikte kullanım hem tehlikelidir hem de bırakmayı zorlaştırır.
Tedavi seçenekleri
- Hekim kontrolünde kademeli doz azaltımı.
- Uykusuzluk için bilişsel davranışçı terapi (BDT-U).
- Kaygı bozuklukları için bağımlılık yapmayan ilaçlar ve psikoterapi.
- Gerekirse AMATEM'de yatarak tedavi.
Aileler ve yakınlar için
- Evdeki ilaçları kilitli bir yerde ve sayılı tutun.
- Yaşlı yakınlarınızın kullandığı ilaçları hekimle birlikte gözden geçirin.
- İlacı birden elinden almayın; ani bırakma tehlikeli olabilir.
Yanlış bilinenler
YANLIŞHekim yazdıysa bağımlılık yapmaz.
DOĞRUDoğru kullanıldığında güvenli olan ilaçlar, önerilenden uzun ya da fazla kullanıldığında bağımlılık yapabilir.
YANLIŞUyku ilacı olmadan asla uyuyamam.
DOĞRUUyku için bilişsel davranışçı terapi, uzun vadede ilaçlardan daha etkilidir ve kalıcı sonuç verir.
Sık sorulan sorular
Sakinleştirici ilacı nasıl bırakırım?
Hekiminizle birlikte dozu yavaşça azaltarak. Kendi başınıza birden bırakmak nöbet gibi ciddi yoksunluk belirtilerine yol açabilir.