Kumar Oynama Bozukluğu Neden Psikiyatrik Bir Hastalıktır?

Toplumda kumar sorunu çoğu zaman "ahlak", "irade" ya da "terbiye" meselesi olarak konuşulur. Oysa kumar oynama bozukluğu, psikiyatrinin uluslararası tanı sistemlerinde yer alan, belirtileri, seyri ve tedavisi tanımlanmış psikiyatrik bir hastalıktır. Eğitim dizimizin üçüncü videosunda, kumar bağımlılığının neden psikiyatrik bir hastalık olarak ele alındığını ve bunun neden önemli olduğunu konuşuyoruz.

Kumar bağımlılığı psikiyatride nasıl sınıflandırılır?

Amerikan Psikiyatri Birliği'nin tanı kitabı DSM-5, kumar oynama bozukluğunu 2013'ten bu yana "madde ile ilişkili ve bağımlılık yapıcı bozukluklar" başlığı altında, alkol ve madde bağımlılıklarıyla aynı grupta sınıflandırır. Dünya Sağlık Örgütü'nün ICD-11 sınıflaması da kumar oynama bozukluğunu bağımlılık yapıcı davranışlara bağlı bozukluklar arasında tanımlar.

Bu sınıflama keyfi değildir. Kumar oynama bozukluğu olan kişilerde:

• Madde bağımlılığına benzer tolerans ve yoksunluk benzeri belirtiler görülür.
• Beynin ödül, motivasyon ve dürtü kontrolü devrelerinde benzer değişiklikler saptanır.
• Ailesel ve genetik yatkınlıklar madde bağımlılıklarıyla örtüşür.
• Benzer tedavi yöntemleri (bilişsel davranışçı terapi gibi) işe yarar.

Psikiyatrik hastalık olması neyi değiştirir?

Bir sorunun hastalık olarak tanınması, kişinin ve ailenin bakış açısını kökten değiştirir:

1. Suçlama yerine tedavi: "Neden yapıyorsun?" sorusu yerini "Nasıl iyileşebiliriz?" sorusuna bırakır.
2. Utanç azalır: Kişi, yaşadığı şeyin milyonlarca insanın yaşadığı ve tıbbın tanıdığı bir durum olduğunu görür.
3. Yardım aramak kolaylaşır: Hastalık için hekime gitmek doğaldır; kumar için de öyledir.
4. Doğru tedavi planlanır: Psikiyatrik değerlendirme, eşlik eden sorunları da ortaya çıkarır.

Kumar bağımlılığına hangi ruhsal sorunlar eşlik eder?

Kumar oynama bozukluğu olan kişilerde başka ruhsal sorunlar da sık görülür. Bunlar hem kumarı tetikleyebilir hem de kumarın sonucu olarak ortaya çıkabilir:

• Depresyon ve umutsuzluk
• Kaygı bozuklukları, panik ataklar
• Alkol ve madde kullanımı
• Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
• Bipolar bozukluk
• İntihar düşünceleri: kumar bağımlılığında, özellikle borç ve kayıp dönemlerinde belirgin şekilde artar

Bu nedenle kumar sorunu yaşayan birinin yalnızca kumar davranışına değil, ruh sağlığının bütününe bakan bir değerlendirmeden geçmesi önemlidir.

Ne zaman bir psikiyatriste başvurmalı?

Aşağıdakilerden biri varsa bir psikiyatri polikliniğine, AMATEM'e ya da YEDAM'a başvurmak iyi bir adımdır:

• Kumarı azaltmaya ya da bırakmaya çalışıp başaramıyorsanız
• Borçlar ve yalanlar ilişkilerinize zarar veriyorsa
• Uykunuz, iştahınız ya da ruh hâliniz belirgin şekilde bozulduysa
• Alkol ya da başka maddeler de devreye girdiyse
• Umutsuzluk ya da intihar düşünceleri varsa

Randevu almanın adımlarını tedaviye nasıl başlanır? rehberimizde anlattık. Uluslararası bir kaynak olarak İngiltere Ulusal Sağlık Servisi'nin kumar bağımlılığı sayfası da destek yollarını özetler.

Kumar bağımlılığında psikiyatrik değerlendirme nasıl yapılır?

Psikiyatrik değerlendirme bir sınav ya da sorgu değildir. Görüşmede kumar öyküsünüz, oyun türleri, sıklık, harcanan para ve borçlar konuşulur; ardından uyku, iştah, ruh hâli, kaygı, alkol ve madde kullanımı gibi konular sorulur. Gerekirse kısa ölçekler (örneğin PGSI kumar sorunu testi gibi tarama araçları) kullanılabilir.

Değerlendirmenin amacı, kumarın yanında başka bir sorunun olup olmadığını görmek ve size özel bir tedavi planı hazırlamaktır. Örneğin altta yatan bir depresyon tedavi edildiğinde kumar isteğinin belirgin şekilde azaldığı görülebilir; dikkat eksikliği olan birinde dürtüselliğin ele alınması kumarı bırakmayı kolaylaştırabilir.

Kumar bağımlılığı için psikiyatriste gitmek "deli" olmak anlamına mı gelir?

Kesinlikle hayır. Psikiyatri; uyku sorunlarından kaygıya, depresyondan bağımlılıklara kadar pek çok yaygın sağlık sorunuyla ilgilenen bir tıp dalıdır. Bir enfeksiyon için doktora gitmek ne kadar doğalsa, kontrol edemediğiniz bir kumar davranışı için psikiyatriste gitmek de o kadar doğaldır.

Toplumdaki bu yanlış inanç, pek çok kişinin yıllarca yardım aramamasına ve kayıplarının büyümesine yol açıyor. Bağımlılıkla ilgili diğer yaygın yanılgıları doğru bilinen yanlışlar sayfamızda topladık.

Kumar bağımlılığının beyindeki izleri nasıl gösterilmiştir?

Beyin görüntüleme çalışmaları, kumar oynama bozukluğu olan kişilerde kumarla ilgili ipuçlarına (bahis ekranı, slot sesi, kupon görüntüsü) karşı ödül sistemi bölgelerinin daha güçlü tepki verdiğini, dürtü kontrolüyle ilişkili ön beyin bölgelerinde ise farklı bir çalışma düzeni olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, madde bağımlılıklarında görülen değişikliklere büyük ölçüde benzer.

Benzer şekilde, kumar sorunu yaşayan kişilerin karar verme testlerinde uzun vadeli kayıpları göze alıp kısa vadeli kazanca yönelme eğilimi gösterdiği bilinir. Bu, kişinin "bilerek" yanlış seçim yapmasından değil, beynin karar verme dengesinin değişmesinden kaynaklanır ve tedaviyle yeniden düzenlenebilir.

Sonuç

Kumar oynama bozukluğunun psikiyatrik bir hastalık olarak tanınması, utancı azaltır ve kapıyı tedaviye açar. Kendi durumunuzu görmek için kumar sorunu testini yapabilir, kumar ve bahis bağımlılığı rehberimizi okuyabilirsiniz. Konuşmaya hazır olduğunuzda YEDAM 115 ücretsiz ve gizli olarak yanınızda.